Vorige week zagen we dat strenger straffen en hoge boetes opleggen in veel gevallen maar slecht helpt tegen fraude en criminaliteit, en het soms zelfs uitlokt. Bovendien worden door het steeds verder ingevoerde regime van boetes in de sociale zekerheid mensen die feitelijk nooit bewust gefraudeerd hebben getroffen. En tenslotte komen mensen in de permanente moeilijkheden door dit regime, waarbij ze weer extra afhankelijk zijn van maatschappelijke steun, en zodoende ook kostbaar zijn voor de belastingbetaler.
Ik wil zeker niet zeggen dat in alle gevallen boetes en straffen niet werken, maar de manier waarop we het nu toepassen is ondoordacht. En nog winnen gewetenloze politici stemmen door op te roepen tot strenger straffen. Waarom is dit zo verleidelijk?
Vorige week stelde ik al dat het te maken zou hebben met wensdenken: het zou zo fijn zijn als we al het onwenselijk gedrag konden stoppen door het in het vooruitzicht stellen van een straf. En het klinkt ook zo logisch – ondanks dat wie even nadenkt zoals ik vorige week betoogde ook wel kan verzinnen dat deze verwachting van de effectiviteit van straffen uitgaat van twee aannames waaraan in de meeste gevallen niet voldaan worden.
Maar er is natuurlijk nog een andere reden waarom mensen graag zware straffen uitgedeeld zien. De menselijke behoefte aan wraak.
Door middel van het nemen van wraak streven mensen naar een genoegdoening. Wanneer geen wraak genomen wordt op mensen die misdaden plegen of fraude plegen ontstaat bij veel mensen een groot gevoel van onrechtvaardigheid. Dit is zo sterk dat ze de negatieve effecten van dat straffen feitelijk graag voor lief nemen: in discussies over strenger straffen zie je voorstanders vaak de nadelen vergoelijken of ontkennen, in wezen is dit verzet tegen een argument die hun belangrijkste motief om voor strenger straffen te pleiten niet aanvalt.
Seneca pleitte in zijn Ira er al voor dat emoties rationeel gedrag in de weg zitten. Woede lijdt tot onverstandige besluiten. Daarbij stelt hij echter wel dat het rationeel te verdedigen is om straf uit te delen. Deze straf is niet gericht op wraak, maar op het voorkomen van herhaling en het doen van gerechtigheid.
Nu was Seneca de eerste om toe te geven dat het zeer moeilijk is de eigen emoties onder de duim te houden.
Ik merk sowieso dat mensen wanneer ze over strafrecht praten vaak geneigd zijn hun hersens uit te schakelen. Waarom is dat toch? Het helpt niet echt. We willen toch allemaal minder criminaliteit? Hoe denken we dat te kunnen bereiken zonder erover na te denken, en zonder kennis van de wetenschap toe te passen, zonder zelfs maar een beroep te doen op de logica?
Eigenlijk alle justitie-onderwerpen van migratie tot criminaliteit en de anti-pedofielrnhetze is gekaapt door het Wilders-gespuis. Iedere rationele discussie wordt gesmoord in emo-gebrul met loze verwijten, verdachtmakingen en dreigementen. Ondertussen is het duo Teeven/Opstelten alvast begonnen aan de afbraak van onze rechtsstaat. Een EU-exit is de natte droom om de beperkingen van de mensenrechten te overkomen en de extreem-rechtse shariasamenleving mogelijk te maken
Niet vergeten, het paste gewoon niet in de strikte woordenlimiet waar ik onder val dat ook nog te behandelen, maar je hebt natuurlijk gelijk. Op zich vind ik inderdaad vergelding ook niet belangrijk, wel vind ik het belangrijk dat mensen, die nu eenmaal zo denken, een rechtvaardigheidsgevoel overhouden aan de manier van aanpakken van fraude.
Dat zet een luik open om de straffen steeds maar blijven te verhogen, want de wraakzucht lijkt geen grenzen te kennen. Wat hierin echter meespeelt is, naar blijkt, de informatievoorziening.
Maar inderdaad, precies wat je zegt: Het is in meerdere onderzoeken naar voren gekomen dat wanneer die bloeddorstige burgers alle informatie krijgen die een rechter heeft, dus over de daad zelf, over de dader, en de kennis van de werkelijke inhoud van een straf (dus kennis over bijvoorbeeld het leven in een gevangenisregime), blijkt dat zij inmiddels zelfs iets lagere straffen willen geven dan de rechter (yep, Derpjan).
Welnu, in dat licht het lijkt mij niet slecht om burgers sowieso inzicht te geven in de werking van ons strafrecht en de overwegingen die een rechter maakt. Ik denk dat daar een taak ligt voor de rechtbank, want dat overlaten aan politici en de gewone pers gaat niet.
De media schrijven nu eenmaal graag iets sensationeels op. En dan zijn er ook de rechts-conservatieve politici die eerst een gevangenis vergelijken met een vijfsterrenhotel, en vervolgens strafverhogingen gaan voorstellen. Dat lijkt bijna op moedwillige misleiding uit stembejag.
Woede werkt. Dus er zijn mensen die dat graag voeden.
Maar goed, los van dat rechtvaardigheids-gevoel argument, is preventie van nieuwe gevallen en recidive natuurlijk ook verrotte belangrijk. Genoegdoening prima, maar nieuwe slachtoffers voorkomen staat voor mij inderdaad nummer één. En dat offer ik niet graag op.
Wie dat wel graag doet, geeft kennelijk in feite niet om slachtoffers, want hij vindt het niet erg dat er daar meer van ontstaan.