Asscher is zijn campagne tegen werkstress begonnen.
Waar cultuur niet luistert moet er wetgeving komen. 12 procent van alle werknemers loopt rond met burnout klachten. In Den Haag wordt het probleem wel gesignaleerd, maar er wordt niet met de vuist op tafel geslagen. Dat zou naar mijn idee in dit geval wel wenselijk zijn. Het is ronduit absurd dat dingen als een minimale hoeveelheid vierkante meter die een werkplek moet hebben wel in wetgeving vastligt, maar regelingen over overwerk niet.
Het cynische is dat de kern van het probleem nu juist in Den Haag zit. In de ‘normale’ markt werkt het als volgt: als er minder verkocht wordt, is dat een reden voor bezuinigingen op personeel. De werkdruk neemt dus niet toe bij bezuiniging: de boventalligheid is juist het gevolg van minder werk.
Bij de overheid werkt dit anders. Hier worden ministeries en uitvoerende organen tot en met scholen en zorginstellingen wel gekort op hun budgetten, maar ze moeten toch hetzelfde blijven leveren.
Men moet maar eens voelen dat dat gewoon niet kan. Bezuinigen? OK, maar bezuinigen op personeel betekent dan ook minder dienstverlening.
Nederland is een typisch overwerkland. Vaak wordt er met dedain gesproken over onze korte werkweek. Maar als je kijkt naar de arbeidsproductiviteit (output per uur) dan zijn we plotseling weer supervlijtig. Lijkt het. Want als je kijkt naar onbetaald overwerk, dan weet je waar het verschil is: Nederlanders werken even hard, maar als je landen zoekt met een groter percentage onbetaald overwerk dan kan je lang zoeken.
Nu zou daar niets mis mee zijn, als we niet hele hoge kosten hadden aan burnout en een hoge werkeloosheid. Dat zijn beide bepaald geen kleine problemen. Ook daar zijn cijfers over te vinden. Dus om te beginnen hoop ik dat we het eens zijn over het feit dat het wenselijk zou zijn daar wat aan te doen.
Mijn idee zou dan zijn het werk (én het salaris) meer te spreiden over de bevolking. Dan komen we dichterbij de ontspannen samenleving en wellicht ook de participatiestaat waar Rutte van droomt. Mes aan twee kanten. Plus dat we weer bezuinigen op verzuimkosten en ziektekosten. Ook nooit slecht.
Asscher probeert de cultuur te beïnvloeden door middel van voorlichting, waar ik totaal geen vertrouwen in heb, want ik denk: zolang het zo is dat werknemers een vast salaris hebben van bedrag x, en meerwerk daar altijd gratis bijgedaan wordt, dan zit het niet alleen in de cultuur, maar ook in het marktmechanisme dat iedereen altijd maar veel harder moet werken. Werkgevers zullen er áltijd voor kiezen dat te proberen. Het is gewoon veel te duur die cultuur te remmen. Dan helpt een postbus 51 spotje dus echt niet.
Nee, ik denk zeker niet dat een verbod op structureel overwerken in één keer overal nageleefd wordt en dat iedereen zich er ook zomaar aan houdt. Daarbij is strenge handhaving van zo een wet juist niet wat ik voorstel. Naar mijn idee is het een stok achter de deur voor werknemers en vakbonden, die nu gewoon niets in handen hebben. Terwijl er zeker erg veel extreme gevallen zijn met soms dramatische persoonlijke gevolgen, terwijl het hele bedrijf dit als ‘normaal’ beschouwt. Een paar voorbeeldrechtszaken om extreme gevallen na het stellen van een wet kan al heel normstellend zijn. Ook kan het helpen als werknemers die voorheen structureel overwerkten met de plicht overwerk uit te betalen een salarisverlaging meekrijgen (dit verzon ik nieuw in deze discussie maar vind ik zelf wel een handige, want dat gaat echt wel wat doen tussen de oren van die werknemers). Daar hoeft dan niet meer op gecontroleerd te worden, dat doen de werknemers zelf wel. En als er dan een Gekke Henkie is die toch graag ‘gratis’ overwerkt dan wordt ie niet, net zoals nu, beschouwd als een soort stakingsbreker die collectieve actie onmogelijk maakt, maar tot een dief van zijn eigen portemonnee.
Daardoor denk ik dat een cultuuromslag met het stellen van zo een wet nog best snel zal komen, en controle ook helemaal niet zo nodig zal zijn. Maar zonder een wet denk ik eigenlijk niet dat het lukt. Want ik zie de cultuuromslag zoals gezegd echt niet komen van lieve spotjes van Asscher, en ook zie ik de collectieve actie om de interne-concurrentieredenen en angst die volgens mij Leonie al noemde er niet van komen, zonder dat het marktmechanisme verandert.