In twee eerdere columns heb ik gespeculeerd over een alternatief voor ontslagrecht en WW. Uit sommige reacties bleek dat hoe ik me dat voorstel voor veel reaguurders niet duidelijk was. Enkele daagden mij uit dat is wat meer uit te werken. Bij deze.
Allereerst het probleem: er zijn op dit moment in Nederland grofweg vier soorten werkenden met verschillende rechten. De mensen die er het warmst bijzitten zijn degenen met een vast contract. Zij hebben ontslagbescherming, wat neerkomt op dat zij geld meekrijgen wanneer hun overeenkomst wordt beëindigd, en daarnaast recht op WW, pensioenopbouw en allerlei CAO-voordeeltjes. Mensen met een tijdelijk contract hebben van die CAO een stuk minder profijt, en ook hebben ze geen ontslagbescherming (of ontslagvergoeding). Wel hebben ze weer recht op WW. Mensen met een nul urencontract en uitzendkrachten hebben alleen recht op WW. Zzp’ers en andere ondernemers hebben zelfs dat laatste niet.
We zien tegelijkertijd dat werkgevers kiezen voor de goedkoopste werknemers, hetgeen je moreel af kan keuren, maar wat mijns inziens onvermijdelijk is. Als moraal geld kost, verliezen de moralisten de concurrentiestrijd uiteindelijk vanzelf.
Dus het aantal flexwerkers en zzp’ers groeit. Zo raakt het sociale stelsel ondermijnd. De politiek ziet dit probleem, en probeert dit op te lossen door barrières in te bouwen de goedkopere varianten werkenden in te huren.
De politiek reageert hierop door te proberen de markt te dwingen mensen eerder een vast contract aan te nemen. Maar in de praktijk komt dat erop neer dat er keer op keer maatregelen worden aangenomen die nadelig zijn voor flexwerkers en zzp’ers, terwijl er geen vast contract meer op wordt uitgeschreven.
Om deze beweging te stoppen zou daarom mijns inziens iets heel anders moeten gebeuren. Om de uitholling van het sociale stelsel te stoppen zouden er maatregelen moeten worden getroffen om de rechten van de verschillende werkenden gelijk te trekken.
De SP en de vakbonden willen dit gelijktrekken bewerkstelligen door mensen met minder rechten meer rechten te geven. Dit is nobel, maar gaat voorbij aan de behoefte van de markt aan flexibel werk, en aan de problemen die de huidige regelingen geven.
Het vaste contract is geen Walhalla. Om bij ontslag of een arbeidsconflict zijn recht te krijgen moet de werknemer een hele juridische molen door, wat veel stress met zich meebrengt. Veel werknemers zien daar dan ook vanaf, waardoor ook hun rechten worden aangetast. Verder zijn er aan de uitvoering van deze regelingen enorm hoge juridische kosten verbonden. Dat moet allemaal maar betaald worden.
Daarbij is de WW ook geen Walhalla. Het UWV is een afschuwelijke organisatie die geen mens snel aan het werk helpt. De regelingen voor incidenteel verdienen in de WW maakt het financieel schadelijk om tijdelijke klussen aan te nemen. De urenregeling in de WW zit mensen die willen gaan ondernemen in de weg.
Wat ik met vrijheid van mensen tegenover hun werkgever bedoel is dat mensen in mijn ideale wereld ontslag zouden moeten kunnen nemen zonder dat dit gevolg heeft voor de opbouw van hun rechten.
Dus: ik heb het gehad bij mijn huidige werkgever en zeg mijn baan op, maar krijg daarmee niet minder recht op WW en ontslagvergoeding – dat blijft gelijk. WW-rechten nemen alleen af naarmate je er meer gebruik van hebt gemaakt. Daarmee zou de WW meer veranderen in een soort spaarregeling zoals de levensloopregeling, wat het weer een stuk administratie-armer kan maken, want controles op de onvrijwilligheid van ontslag en sollicitatieplicht zijn dan ook niet nodig.
Dat van die hypotheek etc, dat is precies waar ik op doel. Als de overheid inkomenszekerheid kan garanderen los van een vast contract, bijvoorbeeld door zo een WW constructie, terwijl de WW met de afschaf van het ontslagrecht ook een stuk hoger kan, dan is een vast contract ook niet meer nodig voor een hypotheek, zo is mijn gedachte.
Wat mij betreft krijgen bedrijven die flexmarkt ook zo snel mogelijk. Weg met ontslagvergoedingen en CAO voordelen voor de ‘echte’ werknemers. Dat is hun winst.
Maar dit is niet gratis. Het uitgespaarde bedrag aan CAO verplichtingen, ontslagvergoedingen en juridische kosten wordt door werkgevers of opdrachtgevers aan de werknemers overgemaakt.
dan wel de besparing inleveren, zodat daar een WW van bijvoorbeeld 90% in het eerste jaar en meer van dat soort CAO-voorzieningen als kinderopvang etc via de overheid van geregeld kunnen worden. Dan kunnen meer mensen er gebruik van maken en ontstaat er een gelijkschakeling van rechten, en dat lijkt me prima. Bijkomend voordeel: werknemers worden minder afhankelijk van werkgevers. Administratief is het ook een stuk simpeler. En werkgevers hebben wat ze willen: een flexibele arbeidsmarkt. Win-win, lijkt mij.
Ik denk dat als werkgever en werknemer meer vrijheden hebben (ook de vrijheid om niet-vaste dienstverbanden te blijven verlengen), maar dus ook de vrijheid van mensen ten opzichte van hun werkgever, de relaties alleen maar kan verbeteren.
Of zou jij de stelling aandurven dat vaste krachten sowieso meer betrokken zijn dan hun werk dan mensen met een tijdelijk contract een zzp’ers? Ik denk dat het eerder andersom het geval zou kunnen zijn. Mensen die nog niet zo lang met een klus bezig zijn en zich nog moeten bewijzen zijn zeker niet minder enthousiast dan mensen die ergens al jaren zitten, en mensen uit een andere omgeving brengen vaak ook weer kennis mee, die lang niet altijd hoeft onder te doen in belang voor kennis van die specifieke werkvloer.
Mij lijkt het een prima idee om werkgevers uit de sociale zekerheid te snijden. Nu is het andersom: de politiek probeert de uitvoering van de sociale zekerheid juist naar werkgevers te schuiven. Het idee is dat werkgevers zich dan verantwoordelijker gaan gedragen. Het effect is omgekeerd: enerzijds zijn werknemers voor de sociale zekerheid veel afhankelijker van werknemers geworden met de gevolgen van dien (werknemers worden juridisch onder druk gezet, hoge juridische kosten), anderzijds ontduiken werkgevers inderdaad hun verantwoordelijkheid door te kiezen voor andere contractvormen, die de wetgever ook gewoon mogelijk heeft gemaakt, omdat anders de flexibiliteit niet voldoende zou zijn: de tweedeling.
Werkgevers hebben die tweedeling niet zelf gecreëerd hè. Ze mogen er misschien om gevraagd hebben, het instellen van verschillende vormen van ingehuurde arbeid is toch echt het werk van de politiek.